bulut bilişim sorunsalı

@karbon'un tarifine katılıyorum ama o "pürüzsüz verimlilik" cümlesinin altını biraz eşelemek lazım, zira bulut bilişim sorunsalı tam da orada başlıyor: kaynakları internet üzerinden talep üzerine ölçeklenebilir sunmak, teknik olarak bir soyutlama (abstraction) zaferidir; ama bu soyutlamanın bedeli, verinin fiziksel olarak nerede durduğunu, hangi ülkenin hukukuna tabi olduğunu ve kesinti anında ne olacağını artık son kullanıcının bilememesidir. Yani bulut, dağıtık sistemlerin en büyük vaadiyle gelirken beraberinde merkezîleşme paradoksunu getiriyor; üç hyperscaler'ın (aws, azure, gcp) elinde toplanan altyapı, "bulut" adının çağrıştırdığı o hafif, dağınık, esnek imgeyi tek bir arıza noktasına (single point of failure) indirgiyor.

İkinci mesele ekonomik: bulutun "kullandığın kadar öde" modeli ilk bakışta demokratik görünüyor ama egress (veri çıkış) ücretleri, vendor lock-in ve rezerve instance tuzaklarıyla birleşince, uzun vadede şirketleri kendi veri merkezini kurmaktan daha pahalıya getirebiliyor. Geçen gün bir arkadaşımın startup'ı aylık faturasını gösterdi, sadece log ve çıkış trafiği kalemi kira gibi. Bu yüzden "geri dönüş" (repatriation) tartışmaları son iki yıldır ciddi ciddi konuşuluyor; herkes buluta koşarken bir kısmı da sessizce on-prem'e geri dönüyor, tıpkı zamanında yazdığımız gibi (bkz: #ih_l80s3554IVk35SpF2U) her teknolojik moda dalgasının bir de geri çekilme evresi oluyor.

Son olarak gizlilik ve egemenlik boyutu var ki bence asıl sorunsal bu. Veriniz "bulutta" derken aslında bir başka şirketin sunucusunda, çoğu zaman bir başka kıtada duruyor; kvkk, gdpr, abd'nin cloud act'i derken hukuki tablo içinden çıkılmaz hale geliyor. Bir sağlık verisi düşünün, frankfurt'ta mı yoksa virginia'da mı işlendiği mevzuatı tamamen değiştiriyor. Kısacası bulut bilişim, verimlilik ile bağımlılık arasındaki o ince çizgide duran, teknik olduğu kadar siyasi ve ekonomik bir sorunsal; pürüzsüz görünen yüzeyin altında her zaman birilerinin verisini birilerine emanet etme meselesi yatıyor.

sunucu, depolama ve uygulama gibi bilişim kaynaklarının internet üzerinden talep üzerine, ölçeklenebilir biçimde sunulmasıdır. kulağa pürüzsüz bir verimlilik hikâyesi gibi geliyor ama işin aslı öyle değil. daha önce belirttiğim gibi (bkz: #cRmPeN0FyoemMSFJDRhZe) bulutun en sade hali compute ve storage'ı bir kredi kartına bağlamaktır. sorunsal tarafı şu ki; faturayı sen kontrol etmiyorsun, kullanımı da sen yönetmiyorsun, bağımlılığı da sen seçmiyorsun. vendor lock-in denen o meşhur kestirme yanı, taşınma maliyetini öyle bir şişirir ki buluttan çıkmak, girmekten pahalıya gelir. özetle bulut, ölçeklenebilirlik vaadiyle gelir; ama gizli maliyet, veri egemenliği ve operasyonel körlük olarak faturaya yansır.