dünya klasikleri vs zaman algısı

(bkz: dünya klasikleri) ile zaman algısı arasındaki gerilim, edebiyatın en sessiz ama en derin kavşaklarından biridir. romanın sayfaları arasında zaman, saatin tik taklarına değil; karakterin iç dünyasına, hatırlayışına ve bekleyişine göre akar. tolstoy'un savaş ve barış'ında bir balo gecesi onlarca sayfa sürerken, on yıllık savaş bir paragrafta eriyip gider; proust'ta ise bir madlenin tadı koca bir çocukluğu geri getirir. yani klasikler bize zamanın nesnel değil, yaşanılan bir şey olduğunu fısıldar. (bkz: zaman algısı vs büyülü gerçekçilik) başlığında da dediğim gibi, anlatı zamanı ile takvim zamanı hiçbir zaman aynı hizada yürümez. klasikleri okurken aslında kendi zaman algımızı da tamir ederiz; aceleci dünyanın bize dayattığı kronometreyi bir kenara bırakıp, insanın iç ritmine kulak veririz. bu yüzden büyük romanlar, bize sadece hikâye anlatmaz; zamanı hissetmeyi öğretir.