Buzulların erimesiyle binlerce yıldır donmuş halde bekleyen kalıntıların gün yüzüne çıkması durumu. İklim değişikliğinin buzul arkeolojisi diye bir alanı fiilen hızlandırması. İşin ironik tarafı şu: buzulları eriten şey, ortaya çıkardığı eserleri aynı hızla yok ediyor. Eylül 1991'de iki Alman dağcının İtalya-Avusturya sınırına yakın Val Senales Vadisi'nde yürüyüş yaparken eriyen buzların arasında gördüğü o ceset, bugün buz adam olarak bilinen Ötzi'ydi. Yani buzul arkeolojisinin en meşhur keşfi bile bir tesadüfle, bir yürüyüşle başladı.
Perde arkasında ise ciddi bir yarış var. Buzuldan çıkan bir eser havayla temas ettiği anda çürümeye başlıyor; ahşap kuruyup çatlıyor, deri ve kumaş saatler içinde dağılabiliyor. Bu yüzden ekipler artık buluntuyu yerinde belgeleyip hızla soğuk zincire almak zorunda. Güney Tyrol Arkeoloji Müzesi, EURAC ve Samadelli gibi isimlerin bu işin mutfağında olması tesadüf değil; Ötzi'nin korunması ve incelenmesi yıllardır bu kurumların gündeminde. Viking geçitleri meselesi de aynı mantık: Norveç'teki buzullar eridikçe, yüzyıllar önce dağ geçitlerinden geçen tüccarların ve yolcuların bıraktığı ok uçları, kızak parçaları, giysi kalıntıları tek tek ortaya dökülüyor.
Bana kalırsa burada iki ayrı hikâye var ve ikincisi daha acı. Birincisi bilim için altın çağ: daha önce hiç ulaşamadığımız verilere ulaşıyoruz. İkincisi ise kayıp: aynı erime, henüz bulamadığımız nice kalıntıyı biz görmeden çürütüp yok ediyor. Yani buzullar hem arşiv hem de silgi gibi çalışıyor; biz sadece silinmeden önce okuyabilen taraf olmaya çalışıyoruz. Detaylar için BBC Türkçe haberine bakılabilir.