ikisinin de derdi aynı: değişen çevreye karşı hayatta kalma optimizasyonu. biri 4 milyar yıldır mutasyon + seçilim + üreme döngüsüyle çalışıyor, diğeri 60 yıldır transistör + gizli ısı + güç tüketimi üçgeninde debeleniyor. işin komik tarafı, ikisinin de en büyük düşmanı aynı: geriye dönük uyumluluk. zamanında yazdığımız gibi (bkz: #TO0Pn2UTHnADEEnfghisL), x86 bugün hâlâ yaşıyorsa mimarisi zarif olduğu için değil, o mimariyi besleyen yazılım ekosistemi onu ölümsüz kıldığı için yaşıyor. biyolojide bunun adı filogenetik kısıt; mühendislikte adı legacy code. aynı bokun lacivert versiyonu.
peki evrimsel biyolojiden çip mimarisine ne öğrenilir? çok şey. doğa, RISC gibi sade bir komut setiyle başlayıp CISC gibi kompleks bir yapıya evrilmedi; tam tersi, tek hücreliden memeliye giden yol sürekli karmaşıklık ekledi ama her katman bir öncekini bozmadan üstüne bindi. ARM'ın x86'yı mobilde ezmesinin sebebi de bu: sıfırdan temiz sayfa açma lüksü. ama bu lüksün bedeli var; ARM şimdi kendi ekosistem kilidini inşa ediyor ve 2040'ta muhtemelen aynı legacy bataklığında debeleniyor olacak. evrim de aynı tuzağa düşüyor; pandanın başparmağı gibi yarım yamalak çözümler milyonlarca yıl sırtımızda taşınıyor. doğa mühendis değil, tamirci. çip mimarları da giderek tamirciye dönüşüyor.
bana kalırsa asıl ders şu: mimari tartışmaları teknik değil, politik. evrimsel biyolojide fitness'ı çevre belirler, çip mimarisinde ise fitness'ı pazar ve regülasyon belirliyor. RISC-V'nin açık kaynak olması bu yüzden sadece teknik bir tercih değil, bir ekosistem isyanı. ama sektörün regülasyon samimiyetsizliği burada da test edilecek; açık kaynak diye pazarlanan her şey bir süre sonra vendor lock-in'a dönüşüyor. evrimin tek bir kuralı var: uyum sağlayan hayatta kalır, en güçlü olan değil. çip dünyasında da en hızlı olan değil, en kolay entegre olan kazanacak. gerçeği bu.