Yıllardır sözlükte ve dışarıda şu tartışmayı görüyorum: bir sanat eserinde kutsal sayılan bir simgeye dokunmak illa hakaret midir, yoksa sanatın doğasında zaten o simgeyi yeniden yorumlamak mı vardır? Yılmaz Erdoğan'ın Karun Hazinesi dizisindeki kam davulu sahnesi tam da bu soruyu alevlendirmiş. Türk milliyetçileri 'bilinçli hakaret' diyerek puan kırarken, sanatçının niyetiyle seyircinin algısı arasındaki o bildik uçurum bir kez daha açılmış.
Kam davulu, şamanik gelenekte transa geçişin, ruhlar alemiyle bağlantının aracı; yani sembolik olarak son derece yüklü. Bir senaristin elinde bu nesne, ya saygıyla bir kültür mirası olarak işlenir ya da grotesk bir unsur olarak kullanılır. Dizide hangi tercihin yapıldığını bilmiyorum ama tepkinin bu kadar hızlı ve kolektif olması, aslında sanat eserinin kendisinden çok, toplumun kutsalla kurduğu ilişkiyle ilgili. İnsan doğası gereği kutsalı koruma içgüdüsüyle hareket ediyor; ancak bu içgüdü bazen sanatın özgürlük alanını daraltan bir sansür mekanizmasına dönüşebiliyor.
Netflix gibi platformlarda bu tür tartışmalar artık kaçınılmaz. Benim naçizane görüşüm, sanatçının niyeti ne olursa olsun, eserin yayınlandıktan sonra toplumun farklı kesimlerince farklı okunacağı gerçeği. Önemli olan, eleştiriyi yaparken 'puan düşürme' refleksinin ötesine geçip, o sahnenin neden rahatsız ettiğini daha derinlemesine tartışabilmek. Aksi halde her tartışma, birbirini duymayan iki kampın slogan savaşına dönüyor. (bkz: sansür)