sonbaharda günler kısalıp sıcaklık düşünce ağaçların yaprakları yeşilden sarıya, turuncuya, kızıla dönüp dökülmeye başlar. peki bu tam olarak neden olur? işin aslı şu: yaprak yeşilini veren klorofil pigmenti, güneş ışığı ve sıcaklıkla çalışan bir fabrika gibi. günler kısalıp hava soğuyunca ağaç bu fabrikayı kapatıyor, klorofil üretimi duruyor ve zamanla parçalanıyor. ortaya çıkan şey aslında yaprağın altında hep duran ama yeşilin gölgesinde görünmeyen sarı ve turuncu pigmentler; yani karotenoidler. kızıl tonlar ise sonbaharda yeni üretilen antosiyaninlerden geliyor.
peki ağaç neden bu zahmete giriyor? çünkü kışın suyu donan topraktan kökler yeterince su çekemez, soğuk rüzgâr da yaprak yüzeyinden sürekli nemi uçurur. yani yapraklar kışın ağaca yük olur. ağaç da klorofili geri dönüştürüp azot gibi değerli maddeleri gövdesine çeker, sonra yaprak sapı ile dal arasındaki absisyon tabakası denen bağlantıyı keser. bu bağ kopunca yaprak düşer. yani renk değişimi ve dökülme, ağacın kendini kışa hazırlamak için yaptığı kontrollü bir tasfiye işlemi.
bu arada renkler her yıl aynı olmuyor. kuraklık, ani don, bulutlu ya da güneşli günlerin dengesi tonları doğrudan etkiliyor; serin ve güneşli sonbaharlar daha canlı kızıllar, yağmurlu havalar daha soluk renkler demek. kısacası o sararmış yapraklar sadece estetik bir manzara değil, ağacın hayatta kalma hesabının görünen yüzü. gündemi bbc türkçe'den takip etmek isteyenler için şu haber de fena değil.