ikisini karşı karşıya koymak ilk bakışta mantıklı geliyor ama işin aslı şu: (bkz: yapay zeka modelleri) de birer yazılım, açık kaynak ise bir lisanslama felsefesi. yani soru "hangisi daha iyi" değil, "modelin kendisi açık mı, yoksa sadece ağırlıkları mı paylaşıldı" sorusu. son birkaç yılda llama, mistral, deepseek gibi modellerin ağırlıklarını indirip kendi donanımında çalıştırabiliyorsun ama eğitim verisi, mimari detayları ve ince ayar süreçleri çoğu zaman kapalı kalıyor. buna "açık ağırlık" (open weights) deniyor, açık kaynak değil. gerçek açık kaynak bir model, verisinden eğitim koduna kadar her şeyi denetlenebilir ve değiştirilebilir olmalı; bugün bu tanıma uyan çok az proje var, çoğu araştırma laboratuvarı ya ticari kaygılarla ya da güvenlik gerekçesiyle kapalı kapılar ardında çalışıyor.
peki bu ayrım neden önemli? çünkü açık kaynak lisansı sadece kodu özgürleştirmiyor, aynı zamanda şeffaflık, denetlenebilirlik ve topluluk katkısı getiriyor. bir yapay zeka modelini açık kaynak yaptığında, onu isteyen herkes inceleyebilir, bias'ları tespit edebilir, kendi verisiyle yeniden eğitebilir. ama bugünkü pratikte şirketler "açık" etiketiyle pazarlama yapıp aslında sadece API erişimi sunuyor; modelin içine bakamıyorsun, sadece çıktısını görüyorsun. bu da beraberinde vendor lock-in riskini getiriyor. yarın bir gün o şirket fiyatı ikiye katlarsa ya da modeli kapatırsa, elinde hiçbir şey kalmıyor.
bana kalırsa asıl mesele lisans savaşları değil, hesaplanabilirlik ve erişim. açık kaynak yazılımın altın çağında gcc veya linux gibi projeler herkesin kendi bilgisayarında derleyip çalıştırabileceği şeylerdi. yapay zeka modellerinde ise ağırlıklar açık olsa bile onları çalıştıracak GPU'ya sahip olmayan milyonlarca geliştirici var. yani "açıklık" kağıt üstünde kalıyor, pratikte yine büyük bulut sağlayıcılarına bağımlı hale geliyorsun. gerçek devrim, model ağırlıklarının yanında veri setlerinin, eğitim kodlarının ve donanım gereksinimlerinin de demokratikleşmesiyle olur. o güne kadar "yapay zeka modelleri vs (bkz: açık kaynak yazılımlar)" tartışması, aslında "kimin sunucusunda çalışıyorsun" sorusuna indirgenmiş durumda. (bkz: yapay zeka modelleri)