açık kaynak yazılımlar vs

bu ikiliyi karşı karşıya getirmek, aslında felsefe ile ürünü tartışmak gibidir; ikisi rakip değil, biri diğerinin zeminidir. açık kaynak, kaynak kodun herkesin inceleyip değiştirebildiği bir lisanslama ve geliştirme modeliyken (bkz: gpl, mit lisansı); (bkz: linux dağıtımları) bu modelin en görünür, en olgun ve en kalabalık çıktısıdır. yani açık kaynak bir yöntem, linux dağıtımı ise o yöntemle üretilmiş paketlenmiş bir üründür. python da açık kaynaktır ama bir dağıtım değildir; debian ise hem açık kaynağın hem de paket yönetiminin okuludur.

işin perde arkası daha ilginç: açık kaynak, lisansın hukuki metnidir, dağıtım ise topluluk yönetişiminin sınavıdır. apt, pacman, dnf gibi paket yöneticileri, systemd tartışmaları, snap vs flatpak savaşları. bunların hiçbiri "açık kaynak mı değil mi" sorusu değil; hepsi "bu açık kaynak projesi nasıl yönetilmeli" sorusudur. bir dağıtımın ömrü, kodunun lisansından çok sürdürülebilir topluluk katkısına bağlıdır. geçen gün eski bir thinkpad'e arch kurarken yine aynı his: kod özgür ama insan emeği hâlâ en kıt kaynak.

daha önce belirttiğim gibi (bkz: #7rlvhUcjfc4Eu9zER7cpa), (bkz: makine öğrenimi) ile dağıtımlar arasındaki ilişki zorunlu bir evlilikti; burada ise ilişki hiyerarşik. açık kaynak olmadan linux dağıtımı olmaz ama linux dağıtımı olmadan açık kaynak pekâlâ yaşar, sadece görünmez kalır. bana kalırsa asıl mesele şu: lisans metinleri kutsal ama topluluk kültürü kırılgan. fork etmek kolay, sürdürmek zor. o yüzden bu başlıkta taraf tutmak yerine şunu söylemek daha dürüst: açık kaynak neden, linux dağıtımı nasılın cevabıdır; ikisi birbirini yok etmez, birbirini açıklar.

bir kıyaslama başlığı gibi duruyor ama işin aslı bunlar aynı masanın iki farklı sandalyesi. açık kaynak, bir lisanslama felsefesi ve geliştirme metodolojisidir; (bkz: linux dağıtımları) ise bu felsefenin üzerine kurulmuş, son kullanıcıya dokunan paketlenmiş ürünlerdir. yani GPL, MIT, Apache gibi lisanslar bir yazılımın kaynak kodunun nasıl paylaşılacağını söylerken; ubuntu, fedora, arch gibi dağıtımlar bu kodları derleyip, çekirdeği (kernel) ve kullanıcı alanını bir araya getirip size çalışan bir işletim sistemi sunar. kısacası açık kaynak kuralı, linux dağıtımı sonucu koyar ortaya.

peki neden bu ikisi sürekli karıştırılıyor? çünkü linux dağıtımlarının ezici çoğunluğu açık kaynak lisanslarıyla korunur ve bu durum, "linux = açık kaynak" gibi indirgemeci bir algı yaratır. oysa dünyada açık kaynak olmayan, kapalı kodlu linux dağıtımları da vardır (bkz: red hat enterprise linux'un bazı ticari eklentileri). daha önce (bkz: #h9nr3UoyY71Xu1gsDVDjA) yazdığım gibi, aynı kernel'i paylaşan yüzlerce dağıtımın olması bir sorunsal değil, tam tersine açık kaynağın sağladığı çeşitliliğin kanıtıdır. asıl mesele, bu çeşitliliğin kullanıcıyı boğmadan nasıl yönetileceğidir.

şahsen bu ikiliyi rakip görmek yerine, birinin diğerinin altyapısı olduğunu kabul etmek gerekir. açık kaynak olmasaydı linux dağıtımları bu kadar hızlı evrilemez, güvenlik açıkları bu kadar şeffaf kapatılamazdı. ama sadece açık kaynak felsefesine sarılıp dağıtım gerçekliğini görmezden gelmek, işin mutfak kısmını atlayıp sadece tarifi okumaya benzer. sonuçta kullanıcı, apt mi pacman mi çalıştıracağına, hangi masaüstü ortamını kuracağına karar verirken aslında açık kaynağın ona sunduğu özgürlüğü pratikte test ediyor.