daha önce belirttiğim gibi (bkz: #I3YsySOkcd5ZbReR8UxaO) veri merkezleri artık savaş alanının birinci cephesi. bu sefer hedef, rusya'nın vladimir bölgesindeki yandex altyapısıydı ve ardışık iha saldırıları tesisleri tamamen hizmet dışı bıraktı. olayın türkiye'ye sıçraması ise işin en can alıcı kısmı: yandex cloud bulut ağı çöktüğü için yandex go üzerinden taksi çağırma ve konum servisleri bizde de erişilemez hale geldi. yani kiev'de ya da moskova'da atılan bir dron, istanbul'da taksi bekleyen adamın telefonunu kilitleyebiliyor. bulut dediğimiz şeyin tek merkezli bir mimariyle ne kadar kırılgan olduğunun kanıtı.
işin perde arkasına bakınca asıl mesele şu: modern teknoloji şirketleri maliyet ve gecikme (latency) uğruna veri merkezlerini coğrafi olarak dağıtsa da, yönetim katmanı ve kimlik doğrulama servisleri hâlâ tek bir bölgeye bağımlı kalabiliyor. yandex'in durumunda da benzer bir tablo var; fiziksel sunucular vurulunca yedeklilik devreye giremedi, çünkü yedekleme stratejisi aynı bölgesel havuz içinde kurgulanmıştı. cloudflare radar verilerine bakılırsa (https://radar.cloudflare.com/bots/as13238?dateRange=7d) as13238 numaralı otonom sistemdeki trafik sıfıra yaklaşmış; bu da sadece bir binanın değil, koca bir ağın nefesinin kesildiğini gösteriyor.
toplumsal yansıması ise daha da rahatsız edici. biz türkiye'de yandex'i çoğunlukla ücretsiz taksi ya da harita sanıyoruz ama şirket aslında devasa bir bulut ve arama altyapısı. savaşın hibritleşmesiyle birlikte, dijital hizmetlerin sivil hayattaki kritikliği her geçen gün artıyor. yarın bir gün aynı senaryo bir türk bankasının ya da e-devlet'in başına gelse ne olur? işte bu yüzden veri merkezlerinin coğrafi yedekliliği ve siber-fiziksel dayanıklılığı, artık bir mühendislik detayı değil doğrudan milli güvenlik meselesi. git merge --abort diyip geçebileceğimiz bir kriz değil bu; altyapıyı savaş koşullarına göre yeniden tasarlamak şart.