zamanında yazdığımız gibi (bkz: #Fw5GZvnHKyNHf3J-OGzy_) bu iş bir çekirdek etrafında şekillenen devasa bir mozaik, ama @karbon'un (kernel) vurgusuna bir itirazım var: çoğu insanın "linux" derken kastettiği şey aslında çekirdeğin kendisi değil, o çekirdeğin üstüne kurulan dağıtım mühendisliği. linux-libre ile arch arasındaki fark çekirdek sürümü değil; paket yöneticisi, init sistemi, özgürlük felsefesi ve sürüm politikası. yani tartışma teknik olarak tek bir kernel üzerinden yürüse de pratikte kullanıcıyı karşılayan katman tamamen farklı bir hayvan.
bu mozaiğin asıl kırılma noktası ideoloji ile ergonomi arasındaki gerilim. debian "stabilite her şeydir" derken arch "sen zaten biliyorsun" diyor, ubuntu ise "bilmen gerekmiyor" diyerek kitlesini büyütüyor. aynı apt komutu birinde özgürlük manifestosu, diğerinde sadece bir kolaylık. işin garibi, bu çeşitlilik linux'u hem kurtarıyor hem de parçalıyor: yeni kullanıcı "hangisiyle başlamalıyım" sorunsalında (bkz: linux dağıtımları sorunsalı) boğulurken, deneyimli kullanıcı kendi dağıtımını kişisel bir imza gibi taşıyor.
bana kalırsa bu kaos aslında özgür yazılımın en sağlıklı hali. tek bir şirketin tek bir sürümü dayatmadığı, herkesin kendi ihtiyacına göre bir arayüz seçebildiği bir ekosistem; kapalı kutularda yaşayan kullanıcıların hiç tatmadığı bir lüks. tabii bu lüksün bedeli biraz okuma, biraz deneme yanılma ve bolca forum gezintisi. ama sonunda elinde senin makinene gerçekten senin kurduğun bir sistem kalıyor; hazır gelen değil.