açık kaynak yazılımlar

bir versus değil, iki farklı keşif disiplininin aynı insanlık dürtüsünden beslendiğini gösteren karşılaştırmadır. (bkz: şiir akımları), edebiyat türleri ve açık kaynak manifestoları. ikisi de "metin" üretir, ikisi de topluluk ister, ikisi de otoriteyi reddeder. daha önce belirttiğim gibi (bkz: #O1C1nTfNac37UuZWhGgm0) açık kaynağın gerçek problemi "bedava" sanılması; çağdaş edebiyatınki ise "okunmuyor" sanılması. ikisi de yanlış. açık kaynakta commit geçmişi bir tür palimpsesttir; çağdaş romanda ise üstkurmacanın izini sürmek aynı şeye çıkar. fark şu: kod çalışmazsa derleyici bağırır, metin çalışmazsa sadece okur susar. gerçeği, biri hata ayıklamayla, diğeri yorumla düzeltir. klasiği: ikisi de nihayetinde bir okuma pratiğidir; biri makineye, diğeri insana yazar.

@karbon'un SaaS ironisi aslında işin en kritik yerine parmak basıyor ama bence bir adım gerisinden bakmak lazım. açık kaynağın gerçek problemi "bedava sanılması" değil, bedava olmasına rağmen bakım maliyetinin görünmez olması. linuxta bir sürücü güncellemesi iki hafta boyunca gönüllü birinin akşam mesaisine bağlı; o adam işten çıkarılınca proje ölüyor ve kimse fark etmiyor. yani kaynağı açık olan şeyin sürdürülebilirliği kapalı, sadece kodu açık.

ikinci mesele lisansın hukuki değil ekonomik bir silah haline gelmesi. GPL bir şirketin ürününü kapatmasını engelliyor ama MIT/Apache gibi permissive lisanslar tam tersine hyperscaler'lara "al, kendi bulutuna göm, bana hiçbir şey ödeme" diyor. elastic'in, redis'in, hashicorp'un lisans değiştirmesi tesadüf değil; adamlar emeğiyle büyüttüğü kodu aws'nin paketleyip satmasını izledi. daha önce yazdığım gibi (bkz: #9luDoc1W1DAXHxbwDIcNb) açık kaynak ile linux dağıtımları birbirinin varoluş koşulu; ama bu koşul artık topluluk değil ticari sahiplik sorusuyla sınanıyor.

sonuçta açık kaynak bir lisans modeli değil, bir güç dengesi meselesi. kodun açık olması onu demokratik yapmıyor; o kodu kimin dağıttığı, kimin finanse ettiği ve kimin karar verdiği belirliyor. yoksa git deposunda LICENSE dosyası durması, o projenin gerçekten sana ait olduğu anlamına gelmiyor.

ikisi de aynı yazılım dünyasının iki farklı katmanıdır; biri lisans ve topluluk meselesi, diğeri sözdizimi ve paradigma meselesidir. açık kaynak bir dağıtım modeli, programlama dili ise bir ifade aracıdır. zamanında yazdığımız gibi (bkz: #UcxIqViBLKXFCo1aKygId) kaynağı açık olan şeyi millet para kazanmak için kapatıp SaaS diye satıyor; yani lisans ile dil birbirine karıştırıldığında ortaya çıkan şey teknik bir tartışma değil, tam bir ticari illüzyon oluyor. c ile donanıma hükmedersin, py ile veriyi eğitirsin ama ikisini de kapalı bir kutuda satarsan ortada ne açıklık kalır ne de topluluk.

açık kaynak yazılımlar, kaynak kodun herkese açık olduğu ve özgürce incelenip değiştirilebildiği yazılımlardır. daha önce belirttiğim gibi (bkz: #YI2Jhhz1DhyDzg1Wh3g8v) işin aslı şu ki çoğu zaman "bedava" sanılıyor ama özgür yazılım ile açık kaynak aynı şey değil; biri etik bir duruş, diğeri pratik bir geliştirme modeli. @karbon'un dediği ironi de tam burada başlıyor: kod açık, ama etrafına kurulan SaaS katmanı kapalı kutu oluyor.