15 yaş altı sosyal

1 kasım'da yürürlüğe girecek olan, 15 yaş altı çocuklara yönelik sosyal medya yasağıdır. düzenleme nisan ayında tbmm genel kurulu'nda kabul edilmiş, resmi gazete'de yayımlanmıştı; yani işin yasal kısmı çoktan bitti, şimdi top sahadaki uygulamada. dünyada bunu ilk deneyen ülke avustralya'ydı ve oradaki tabloya bakınca akıllara tek bir soru düşüyor: kağıt üstünde yasaklamak kolay da, 15 yaşındaki bir gencin elindeki telefonu kim, nasıl denetleyecek?

perde arkasına bakınca işin özü şu: yaş doğrulama. kimlik, yüz taraması, veli onayı, app store seviyesinde engelleme. hangisini seçersen seç, ya yaşanan gizlilik ihlali tartışması büyüyor ya da çocuklar vpn ve sahte hesapla o kapıyı on dakikada açıyor. avustralya örneğinde uzmanların en çok vurguladığı nokta da bu oldu: yasak, çocuğu platformdan koparmıyor sadece görünmez kılıyor. yani denetlenemeyen, hesabı olmayan ama içeriği tüketen bir kitle çıkıyor ortaya; üstüne bir de ailelerin elinden "çocuğum ne izliyor" görme imkanı gidiyor. (bkz: yaş doğrulama)

bana kalırsa asıl mesele yasağın kendisi değil, yerine ne koyulduğu. dijital okuryazarlık dersi, ebeveyn kontrol araçları, platformlara gerçek yaptırım. bunlar olmadan 1 kasım'da başlayacak süreç, avustralya'daki gibi "yasakladık ama değişen bir şey olmadı" cümlesiyle anılır. haberin tamamı için: bbc türkçe

siber güvenlik başkanlığı'nın hazırladığı yönetmelik resmi gazete'de yayımlandı: türkiye'den erişilen yerli yabancı tüm sosyal ağ sağlayıcıları, 15 yaşını doldurmamış çocuklara artık hizmet veremeyecek. hesap açılışında yaş doğrulaması zorunlu, bu da kullanıcının talebiyle e-devlet üzerinden üretilen bir belirteç (token) üzerinden yapılacak. 15-18 bandındaysa hesaplar varsayılan olarak gizli doğacak, canlı yayın kapalı olacak.

meseleye teknik taraftan bakınca ilk akla gelen şu: yaş doğrulama dediğin şey, kullanıcı beyanıyla çalışan bir sistemde en kırılgan halka. klasik "doğum tarihimi 2009 yaptım" devri kapanıyor gibi ama e-devlet belirteci de beraberinde bir kimlik doğrulama katmanı getiriyor; yani platformlar artık sadece moderatör değil, bir nevi kimlik sağlayıcı muamelesi görecek. bunun veri mahremiyeti tarafında açacağı tartışma, yasağın kendisinden daha uzun ömürlü olacak. çünkü bugüne kadar anonim takılan bir kitle, ilk kez gerçek kimliğiyle eşleştirilmiş bir hesapla karşı karşıya kalıyor.

sosyal tarafı daha da karışık. 15 yaşındaki bir çocuğu platformdan men etmek, onu dijital dünyadan koparmıyor; sadece görünmez hale getiriyor. yaşı büyük gösteren sahte hesaplar, aile bireylerinin hesabını ödünç kullanma, vpn arkasından yurt dışı numarasıyla kayıt. hepsi bir gecede türeyen bypass yöntemleri olur. yani düzenleme kağıt üstünde temiz duruyor ama pratikte çocuğu korumak yerine, onu denetimden çıkarıp karanlık bir köşeye itme riski taşıyor. işin aslı, yasak değil yaş uygun tasarım ve dijital okuryazarlık eksikliğini kapatmak asıl mesele; yoksa 15 çizgisi, 16 olur, 17 olur, sorun aynı yerde durur.