litografi makinesi üreten tek şirket olması hasebiyle yarı iletken dünyasının en kritik boğaz noktası. çip üretecek herkes kapısında kuyruğa giriyor, o yüzden 2026 üçüncü çeyrekte 13,06 milyar dolarlık rekor gelir gelmesi kimseyi şaşırtmıyor. yapay zeka altyapısına akan para önce asml'nin defterine yazılıyor; siparişler şimdiden 2030'a uzanmış, 2027-2028 kapasitesi bile yetmeyecek diyorlar.
işin tekniği şu: euv makineleri üretmek için tedarik zinciri, optik ve mekanik hassasiyet öyle bir seviyede ki rakip çıkarabilmek için on yıl lazım. yani çip krizlerinin asıl kaynağı tayvan değil, veldhoven'deki fabrikaların çıkış kapısı. talep patlaması yaşandığında asml'nin cevabı hep aynı oluyor: kapasite artışı mühendislik ve tedarik zinciri meselesi, para meselesi değil.
kullanıcıya somut yansıması şu; yapay zeka hizmetleri ucuzlamıyor, aksine altyapı maliyeti önce bu şirketin fiyat listesinde yükseliyor, sonra faturaya yansıyor. rakiplere baktığımızda canon ve nikon euv'da yok denecek kadar geride, çin ise hâlâ duvarı aşmaya çalışıyor. asml resmen yarı iletken dünyasının toll booth operatörü, geçen her çip için payını alıyor.