google'ın yapay zeka veri merkezlerini uzaya taşıma fikri, ilk bakışta "neden olmasın" dedirten ama biraz kurcalayınca altından veri merkezi ekonomisinin bütün dertleri çıkan bir proje. geçen kasım ayında konuşulan project suncatcher, şimdi somut bir adıma dönüşüyor: önümüzdeki hafta yapay zeka çiplerini taşıyan bir prototip uydu yörüngeye gönderilecek. mantık basit görünüyor; uzayda güneş enerjisi kesintisiz, soğutma derdi yok, arazi maliyeti yok. ama işin aslı, karada büyüyen veri merkezlerinin iki temel bağımlılığını ortadan kaldırma çabası: elektrik şebekesi ve su. bugün büyük ölçekli bir yapay zeka veri merkezi, küçük bir şehrin enerji tüketimine yaklaşıyor; soğutma için harcanan su ise ayrı bir kriz başlığı. google'ın uzay hamlesi, bu iki darboğazı fiziksel olarak ortadan kaldırma denemesi.
teknik taraf ise hiç de romantik değil. yörüngedeki bir çip, radyasyona, aşırı sıcaklık farklarına ve tek noktadan arızaya karşı savunmasız. üstelik hesaplamanın uzayda yapılması, verinin oraya gidip geri dönmesi demek; gecikme (latency) kara tabanlı veri merkezlerindeki gibi milisaniyelerle ölçülmüyor. yani bu proje, bugünkü yapay zeka servislerini beslemekten çok, gelecekteki dağıtık ve otonom hesaplama senaryolarına yatırım gibi duruyor. zamanında yazdığım gibi (bkz: #yexTYooZ8f5Db2EpfuZvy), modellerin mimarisi değiştikçe donanımın nerede durduğu da tartışmaya açılıyor; suncatcher tam bu tartışmanın ortasında.
finans tarafına gelince, işin en can alıcı kısmı burada. kara tabanlı veri merkezi yatırımları artık milyar dolarlık elektrik sözleşmeleri, soğutma altyapısı ve arazi maliyetleriyle boğuşuyor. uzay, bu kalemlerin bir kısmını sıfırlıyor ama fırlatma maliyeti, radyasyona dayanıklı çip üretimi ve yörünge bakımı gibi yeni kalemler ekliyor. kısa vadede kârlı bir yatırım değil; uzun vadede ise enerji ve su kısıtı sertleşirse stratejik bir sigorta haline geliyor. bana kalırsa google burada bugünün maliyet tablosuna değil, 2035'in enerji kısıtına oynuyor. prototip uydunun dönüşü, bu bahsin gerçekçi olup olmadığını gösterecek.