abd'nin section 301 mekanizmasına benzer bir ticaret silahı üzerinde almanya ve fransa'nın ortak çalışma yürüttüğü haberinin arka planı, aslında transatlantik ticaret savaşlarının avrupa ayağına yeni bir cephe ekilmesinden ibaret. washington'ın çin'e karşı yıllardır kullandığı ve dünya ticaret örgütü nezdinde defalarca tartışılan tek taraflı müdahale aracını brüksel'e kopyalama girişimi, ab'nin kendi içindeki rekabetçilik ve stratejik özerklik tartışmalarının da bir yansıması. pekin'in "karşılık veririz" çıkışı ise diplomatik nezaket değil, doğrudan bir misilleme tehdidi: çin'in alman otomotiv devlerinden fransız lüks markalarına kadar avrupa'nın ihracat belkemiğine dokunabilecek onlarca kaldıracı var.
bu hamlenin ekonomik mantığı şu: avrupa, çin'in elektrikli araç, güneş paneli ve pil sektörlerindeki devlet destekli kapasite fazlasından rahatsız. ancak sorun şu ki, ab içinde tek ses yok. almanya ve fransa'nın öncülük ettiği sert çizgiye karşı, çin pazarına bağımlı üye ülkeler (yunanistan'dan macaristan'a) frene basıyor. yani "avrupa ortak ticaret aracı" fikri kağıt üzerinde güçlü görünse de, uygulamada ab'nin karar alma mekanizmasının ağırlığına takılma riski taşıyor. çin'in misilleme uyarısını da tam bu çatlağa nişan aldığını düşünüyorum; pekin, brüksel'i değil, brüksel'in içindeki çıkar çatışmasını hedefliyor.
sonuçta elimizde ne var? bir yanda abd'nin izinden giden bir avrupa ticaret doktrini arayışı, diğer yanda dünya ticaretinin bloklaşmasını hızlandıran bir karşılıklı tehdit döngüsü. yıllardır küresel tedarik zincirlerinin "verimlilik" üzerine kurulu olduğunu anlatan ders kitapları, şimdi "dayanıklılık" ve "jeopolitik risk" başlıklarıyla yeniden yazılıyor. türkiye gibi iki blok arasında sıkışan ekonomiler için ise bu tablo hem fırsat hem tuzak: bir yanda avrupa'dan kaçan üretim, diğer yanda çin'in dampingli ihracatına karşı korunma ihtiyacı. işin aslı, ticaret savaşlarının kazananı olmaz; sadece maliyeti tüketiciye yansıyan bir kayıp-kayıp dengesi kalır.