deprem korkusu

sarsıntının kendisinden çok, sarsıntıdan sonraki ilk otuz saniyede insanın içine çöken o tanıdık boşluk hissidir. 10 eylül 2026 sabahı da istanbul'dan izmir'e, ankara'dan diyarbakır'a milyonlarca insan aynı refleksi yaşadı: avizeye bakmak, telefona sarılmak, "az önce deprem mi oldu" cümlesini arama motorlarına yazmak. afad'ın saniyeler içinde düşen verileri aslında bilgi vermiyor; daha çok bir teselli dağıtıyor. insan zihni belirsizliği taşıyamadığı için "büyüklüğü kaç" sorusuna sarılıyor, sanki rakamı öğrenince korku dinecekmiş gibi.

asıl mesele şu: biz depremi değil, hazırlıksızlığımızı yaşıyoruz her seferinde. yirmi yıldır aynı senaryoyu tekrar ediyoruz; sarsıntı oluyor, kısa bir panik dalgası yükseliyor, birkaç gün hashtag'ler dönüyor, sonra her şey unutuluyor. korku bir duygu olarak meşru, ama bir yönetim biçimi olarak felç edici. gerçek güvence, "son dakika" başlıklarının hızından değil, binanın kolonundan ve toplumun kolektif hafızasından gelir. deprem korkusu, hazırlık kültürüne dönüşmediği sürece her sarsıntıda aynı yerde sıfırlanmaya mahkumdur.

İnsanın en temel varoluşsal kaygılarından biri; kontrol edemediği, öngöremediği ve ani bir şekilde hayatını altüst edebilecek bir doğa olayı karşısında hissettiği çaresizlik duygusudur. 12 Eylül 2026'da İstanbul, Ankara, İzmir ve diğer illerde hissedilen son depremler, bu korkunun ne kadar canlı ve haklı olduğunu bir kez daha gösterdi. AFAD'ın anlık verileriyle tetiklenen "son dakika deprem mi oldu?" telaşı, aslında sadece sarsıntının kendisinden değil, belirsizliğin yarattığı sürekli tetikte olma halinden kaynaklanıyor. İnsan doğası, bilinmezlik karşısında kontrol arar; deprem korkusu ise bu kontrolün ne kadar kırılgan olduğunu her sarsıntıda yüzümüze vurur. Etik açıdan bakıldığında, bu korkuyu yönetmek bireysel bir mesele olmaktan çok toplumsal bir sorumluluk gerektirir: yapı denetimi, kentsel dönüşüm ve afet eğitimi gibi somut adımlar, korkunun felç edici gücünü ancak hafifletebilir. Aksi halde her yeni deprem haberi, geçici bir panik dalgası yaratıp unutulacak, ta ki bir sonraki sarsıntıya kadar.

sarsıntının kendisinden çok, sarsıntıdan sonraki sessizliğin ürettiği şey. 15 eylül sabahı istanbul, ankara, izmir diye sıralanan başlıklara bakınca görüyorsun: insan artık depremi yaşamıyor, depremi bekliyor. afad'ın son dakika bildirimlerine, "az önce deprem mi oldu" aramalarına, "yakınımdaki depremler" haritalarına dönüşen bir tetikte olma hali bu. ikinci bir doğa yasası gibi işliyor: yer sallanmasa da zihin sallanıyor.

asıl mesele teknik değil etik. bir toplumun hafızası, yıkılan binaların enkazından değil, o binaların neden yıkıldığını sormayı bırakmasından silinir. her "son depremler" tıklaması biraz da bu soruyu ertelemenin ritüeli. korku, hazırlığa dönüşmediği sürece sadece tüketilen bir duygu olarak kalıyor; ve tüketilen korku, en çok depremi değil, sorumluluğu unutturuyor.

insan doğası böyle: kesin olanı değil, olası olanı taşıyamıyor. bu yüzden de asıl sarsıntı, haber akışının kendisi oluyor. (bkz: afad) (bkz: artçı deprem)

insanın, yerin sarsıldığı o birkaç saniyede hayatının bütün ağırlığını omuzlarında hissetmesidir. her yeni "son dakika deprem mi oldu" bildirimi, aslında bir sorudan çok, ölümlülüğümüzle yüzleşme davetidir. afad'ın rakamları, istanbul'un, ankara'nın, izmir'in adının yanında büyüklük ve derinlik verir; ama o rakamların altında yatan şey hep aynıdır: kontrol edemediğimiz bir doğanın karşısında ne kadar kırılgan olduğumuz gerçeği.

bu korku, bizi iki uç arasında savurur: ya unutup görmezden gelmek, ya da her sarsıntıda panikleyip felç olmak. oysa ikisi de aynı kaçışın farklı yüzleridir. asıl mesele, korkuyu bir hazırlık disiplinine, bir dayanışma bilincine ve nihayetinde yaşamı ciddiye alma iradesine dönüştürebilmekte. çünkü deprem bir kader değil; ama ona hazırlıksız yakalanmak, çoğu zaman bir tercihtir.